Przewlekłe zapalenie czerwieni wargowej po powiększaniu ust – nietypowe powikłanie

Powiększanie ust kwasem hialuronowym należy obecnie do najczęściej wykonywanych zabiegów medycyny estetycznej. W zdecydowanej większości przypadków przebiega bez powikłań lub wiąże się jedynie z przejściowym obrzękiem i zasinieniem. Zdarzają się jednak sytuacje, w których pacjent przez wiele miesięcy zmaga się z utrzymującymi się dolegliwościami, a kolejne zabiegi i konsultacje nie przynoszą oczekiwanej poprawy. Jednym z takich problemów jest przewlekłe złuszczanie czerwieni wargowej. Pierwszą reakcją zarówno pacjenta, jak i lekarza często jest podejrzenie, że w tkankach nadal znajduje się kwas hialuronowy lub że konieczne jest ponowne podanie hialuronidazy. Tymczasem rzeczywistość kliniczna bywa znacznie bardziej złożona.

Przypadek, który przedstawiam w tym artykule, skłonił mnie do ponownego przeanalizowania dostępnej literatury dotyczącej przewlekłych chorób czerwieni wargowej, psychodermatologii oraz powikłań po zabiegach estetycznych. Wnioski okazały się zaskakujące.

Opis przypadku

Do naszego gabinetu zgłosiła się pacjentka (lipiec 2026) z utrzymującym się od wielu miesięcy złuszczaniem czerwieni wargowej po wcześniejszym modelowaniu ust kwasem hialuronowym (maj 2025). Po zabiegu wystąpił przewlekły obrzęk, który stał się przyczyną wielokrotnego podawania hialuronidazy przez różnych specjalistów i lekarzy. W kolejnych miesiącach od podania wypełniacza wykonywano następne procedury terapeutyczne z użyciem niemedycznej hialuronidazy (maj, czerwiec). Podczas diagnostyki w gabinetach lekarskich we Wrocławiu (sierpień, wrzesień 2025) wykonano badanie ultrasonograficzne wysokiej częstotliwości. Początkowo uwidoczniono niewielkie depozyty kwasu hialuronowego, które następnie usunięto pod kontrolą USG ale ponownie bez użycia medycznej hialuronidazy. Podano fibrynę (październik 2025), jednak poprawa była jedynie przejściowa. Kolejne badanie USG, również u nas potwierdziło brak istotnych ilości materiału wypełniającego w tkankach.

Mimo to pacjentka nadal zgłaszała:

• przewlekłe złuszczanie czerwieni wargowej,
• okresowe tworzenie strupów,
• uczucie dyskomfortu,
• okresowe drżenia wargi.

Leczenie dermatologiczne z zastosowaniem miejscowych glikokortykosteroidów oraz takrolimusu przyniosło jedynie częściową poprawę. Wywiad stomatologiczny nie wykazał patologii mogących tłumaczyć utrzymujące się objawy. Dopiero podczas dłuższej konsultacji zwróciliśmy uwagę na coś, co początkowo wydawało się nieistotne. Pacjentka wielokrotnie, zupełnie nieświadomie, oblizywała usta, pocierała je językiem oraz delikatnie przygryzała czerwień wargową. Szczegółowy wywiad ujawnił również liczne doświadczenia traumatyczne z przeszłości, które mogły wpływać na sposób reagowania układu nerwowego na przewlekły bodziec zapalny. Nie oznacza to oczywiście, że problem miał charakter „psychiczny”. Wręcz przeciwnie. Wszystko wskazuje na to, że pierwotnym czynnikiem inicjującym był rzeczywisty uraz tkanek związany z przebytymi zabiegami. Jednak z czasem proces chorobowy zaczął być podtrzymywany przez kolejne mechanizmy biologiczne i behawioralne.

Czym jest przewlekłe zapalenie czerwieni wargowej?

Przewlekłe złuszczające zapalenie czerwieni wargowej (exfoliative cheilitis) jest rzadką chorobą zapalną charakteryzującą się nawracającym złuszczaniem, tworzeniem strupów oraz przewlekłym uszkodzeniem nabłonka czerwieni wargowej.

Etiologia nie została dotychczas jednoznacznie wyjaśniona. W literaturze opisuje się udział wielu czynników, między innymi:

• przewlekłego stanu zapalnego,
• zaburzeń bariery naskórkowej,
• drażnienia mechanicznego,
• infekcji,
• alergii kontaktowych,
• zachowań parafunkcjonalnych, takich jak oblizywanie lub przygryzanie ust,
• współistniejących zaburzeń psychodermatologicznych.

Co ciekawe, pomimo ogromnej liczby wykonywanych zabiegów powiększania ust, nie znaleźliśmy publikacji opisujących rozwój przewlekłego złuszczającego zapalenia czerwieni wargowej bezpośrednio po leczeniu kwasem hialuronowym lub wielokrotnym podawaniu hialuronidazy. Nie oznacza to jednak, że taki związek przyczynowy nie istnieje – oznacza jedynie, że nie został dotychczas odpowiednio udokumentowany.

Nasza hipoteza patomechanizmu

Na podstawie analizy przebiegu leczenia oraz aktualnego piśmiennictwa zaproponowaliśmy następujący model rozwoju choroby:

zabieg estetyczny → miejscowy uraz tkanek → przewlekły stan zapalny → uszkodzenie bariery czerwieni wargowej → zwiększona wrażliwość zakończeń nerwowych (sensytyzacja obwodowa) → nieświadome oblizywanie, pocieranie i przygryzanie ust → dalsze uszkadzanie nabłonka → utrwalenie przewlekłego procesu zapalnego.

Jest to zgodne z aktualnymi koncepcjami psychodermatologii, które podkreślają wzajemne oddziaływanie układu immunologicznego, nerwowego i zachowania pacjenta.

Jak wygląda postępowanie?

W naszej praktyce najważniejszym etapem nie było wykonanie kolejnego zabiegu, lecz zatrzymanie spirali kolejnych interwencji.

Dlatego zalecamy:

1. Wykonanie USG wysokiej częstotliwości w celu wykluczenia obecności materiału,
2. Rozważenie konsultacji psychologicznej lub psychiatrycznej, jeśli współistnieją zaburzenia lękowe, pourazowe lub zachowania kompulsyjne,
3. odstąpienie od kolejnych zabiegów estetycznych do czasu wygojenia zmian,
4. Odbudowę bariery czerwieni wargowej przy użyciu intensywnie regenerujących preparatów w tym serum Moniki Heiligmann
5. Edukację dotyczącą eliminacji oblizywania, pocierania i przygryzania ust,
6. Leczenie dermatologiczne zgodne z aktualnymi zaleceniami – UWAGA: leczenie zawsze pod kontrolą lekarza. tj.
   • krótkotrwałe miejscowe glikokortykosteroidy,
   • miejscowy takrolimus – jedna z najlepiej udokumentowanych metod leczenia przewlekłego zapalenia czerwieni wargowej
   • przy współistniejących zaburzeniach lękowych lub depresyjnych – konsultacja psychiatryczna i ewentualne leczenie (najczęściej leki z grupy SSRI, ale również klonozepam, gebapentyny, escitalopram, fluoksetynę).

Najlepsze efekty leczenia osiąga się dzięki właściwej diagnostyce, odbudowie bariery czerwieni wargowej, eliminacji czynników podtrzymujących stan zapalny oraz cierpliwości. W wielu przypadkach wykonanie kolejnego zabiegu estetycznego nie tylko nie pomaga, ale może wydłużyć proces gojenia.

Wnioski

Ten przypadek przypomina, że medycyna estetyczna nie kończy się na podaniu preparatu ani na jego rozpuszczeniu. Największym wyzwaniem często okazuje się znalezienie mechanizmu, który podtrzymuje chorobę. Nie każda utrzymująca się zmiana po zabiegu oznacza obecność kwasu hialuronowego. Nie każda komplikacja wymaga kolejnego zabiegu. Czasami najlepszym leczeniem jest właściwa diagnostyka, cierpliwość i odbudowa naturalnych mechanizmów regeneracyjnych organizmu. To właśnie dlatego w naszej codziennej praktyce tak duży nacisk kładziemy na diagnostykę ultrasonograficzną, leczenie przyczynowe i współpracę wielu specjalistów. Bo skuteczne leczenie zaczyna się od właściwego rozpoznania.

Piśmiennictwo

• Girijala RL, Falkner R, Dalton SR. Exfoliative Cheilitis as a Manifestation of Factitial Cheilitis. Cureus.2018;10.
• Santos LR, Oliveira Alves MG, et al. Challenging of treating patients with exfoliative cheilitis: Report of two cases. J Clin Exp Dent. 2023;15–e101.
• Almazrooa SA, Woo SB. Exfoliative cheilitis: Report of a case and review of the literature. Head Neck Pathol.2013;7:354–359.
• Incontri-Abraham D, Carrillo-Martin I, Bosch W, Bruce AJ, Gonzalez-Estrada A, Sokumbi O. Exfoliative cheilitis related to psychologic factors uncovered during primary immunodeficiency evaluation. Dermatol Online J. 2021 Jun 15;27(6)
• Santos LR, Dick TN, Candreva MS, Marques LC, Milagres A, Rozza-de-Menezes RE, Junior AS, Cunha KS, Conde DC. Challenging of treating patients with exfolliative cheilittis: Report of two cases. J Clin Exp Dent. 2023 May 1;15(5):e431-e436.
• Liu J, Shi L, Wang X, Wu F, Hu M, He J, Lin M, Wang H, Zhou H. Tacrolimus 0.03% ointment treatment in exfoliative cheilitis: A randomised controlled clinical trial and monitoring blood concentration. J Oral Pathol Med. 2021 Feb;50(2):251-259
• Boza-Oreamuno, Y. V., & Mena-Lizano, A. (2022). Exfoliative Cheilitis More than an Aesthetic Problem: Case Report. Odovtos – International Journal of Dental Sciences, 133-141
• Aydin E, Gokoglu O, Ozcurumez G, Aydin H. Factitious cheilitis: a case report. Journal of Medical Case Reports 2008; 2: 29.
• Mani SA, Shareef BT. Exfoliative cheilitis: Report of a case. JCDA 2007; 73: 629-632
• Roveroni-Favaretto LHD, Lodi KB, anAlmeida JD. Topical Calendula officinalis L. successfully treated exfoliative cheilitis: a case report. Cases J. 2009; 2: 9077.