Peeling chemiczny

Celem zabiegu jest kontrolowane złuszczenie naskórka lub jego głębszych warstw przy użyciu substancji chemicznych o działaniu keratolitycznym, mających na celu poprawę wyglądu skóry, wyrównanie kolorytu, redukcję niedoskonałości oraz pobudzenie procesów regeneracyjnych. Peeling chemiczny może być wykonany przy użyciu różnych substancji aktywnych (kwasy AHA, BHA, PHA, TCA, kwas mlekowy, glikolowy, pirogronowy, migdałowy, salicylowy, ferulowy, retinowy, azelainowy i inne) — w różnych stężeniach, w zależności od stanu skóry, wskazań i planu terapeutycznego. Zabieg wykonywany jest w sposób kontrolowany, a czas ekspozycji i stężenie preparatu dobierane są indywidualnie przez specjalistę.

Peelingi chemiczne klasyfikuje się w zależności od głębokości penetracji skóry na trzy podstawowe typy: powierzchowne, średniogłębokie i głębokie. Głębokość penetracji zależy od takich czynników jak stężenie, pH oraz rodzaj zastosowanego środka złuszczającego. Na efekty zabiegu wpływają również: lokalizacja anatomiczna, integralność naskórka, gęstość struktur przydatków (gruczołów, mieszków włosowych) oraz grubość skóry. Istotne znaczenie mają również takie czynniki, jak: przygotowanie skóry (tzw. priming), technika aplikacji, okluzja oraz czas kontaktu preparatu ze skórą. W trakcie działania pacjent może odczuwać pieczenie, szczypanie lub ciepło, co jest reakcją fizjologiczną. Czas kontaktu kwasu ze skórą jest ściśle kontrolowany przez osobę wykonującą zabieg i zależy od rodzaju preparatu, jego stężenia, kondycji skóry oraz oczekiwanego efektu.

W przypadku kwasów wymagających neutralizacji (np. TCA, glikolowy, pirogronowy) preparat zostaje zneutralizowany specjalnym roztworem lub wodą, co natychmiast przerywa jego działanie. Neutralizator jest najcześciej zasadowy i kontakt zasady z kwasem może powodować krótkotrwałe mocne szczypanie skóry. Peelingi samo-neutralizujące (np. migdałowy, ferulowy, azelainowy, laktobionowy) pozostają na skórze przez określony czas lub do momentu naturalnej neutralizacji.

Bardzo ważne przed przystąpieniem do procedury peelingu chemicznego jest odpowiednie przygotowanie skóry.

Chociaż peelingi chemiczne powierzchowne są odpowiednie dla wszystkich fototypów skóry według skali Fitzpatricka. Cechami dodatkowymi, sprzyjającymi skuteczności i bez pieczeństwu zabiegu, są: sucha skóra, powierzchowne, drobne zmarszczki oraz minimalne zwiotczenie skóry. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów o fototypach III-VI, ponieważ u tych osób znacznie zwiększa się ryzyko zaburzeń pigmentacyjnych i bliznowacenia. Podobnie u mężczyzn zabieg powinien być przeprowadzany z większą ostrożnością, ponieważ męska skóra jest zazwyczaj grubsza, bardziej szorstka i bardziej łojotokowa, co czyni penetrację środka złuszczającego mniej przewidywalną. Ponadto mężczyźni rzadziej korzystają z metod kamuflażu kosmetycznego w okresie pozabiegowym.

Etap przygotowawczy

Przygotowanie skóry powinno rozpocząć się na 2–4 tygodnie przed zabiegiem i zostać przerwane na 3–5 dni przed planowanym peelingiem. Pacjent powinien zostać poinstruowany, aby ograniczyć ekspozycję na promieniowanie UV oraz codziennie rano stosować krem z filtrem SPF 50+ o szerokim spektrum działania (blokującym zarówno UVA, jak i UVB). Fotoprotekcja jest szczególnie istotna, ponieważ: zapobiega poparzeniom słonecznym, zmniejsza opalanie skóry oraz ogranicza aktywność melanocytów. Zaleca się, aby ochrona przeciwsłoneczna rozpoczęła się już 3 miesiące przed zabiegiem i była kontynuowana bezterminowo również po zabiegu. Krem z tretynoiną (0,025–0,05%) powinien być stosowany na noc przez co najmniej 2 tygodnie przed zabiegiem – najlepiej dłużej, aby uniknąć podrażnienia tuż przed peelingiem. Tretynoina zmniejsza przyleganie komórek naskórka, ścieńcza warstwę rogową, umożliwia głębszą i szybszą penetrację środka złuszczającego, przyspiesza reepitelializację po zabiegu poprzez stymulację różnicowania i proliferacji keratynocytów. Może zostać ponownie włączona po całkowitym wygojeniu skóry.

W fazie przygotowawczej można wykorzystać także inne substancje: kwas glikolowy 5–10%, kwas salicylowy 5–10%, kwas kojowy 1–4%, kwas azelainowy – wedlug tego samego schematu.

Pacjent powinien unikać samoopalaczy, depilacji woskiem, elektrolizy oraz dermabrazji przez minimum 3–4 tygodnie przed zabiegiem. Osoby z nawrotowym opryszczkowym zakażeniem HSV, powinny rozpocząć profilaktykę przeciwwirusową (np. acyklowir) przed wykonaniem peelingów średniogłębokich i głębokich.

Przed przystąpieniem do zabiegu można wykonać również test punktowy, który polega na nałożeniu środka złuszczającego (średniogłębokiego lub głębokiego) na niewielki obszar skóry, zwykle w mało widocznym miejscu lub na obrzeżu planowanego pola zabiego wego. Typowe lokalizacje testu to: skroń (część boczna), okolica przedlinijna włosów, okolica przeduszna.

Procedura peelingu chemicznego

Dzień przed zabiegiem pacjent powinien umyć skórę delikatnym środkiem oczyszczającym, który nie pozostawia osadu i unikać stosowania kremów nawilżających oraz makijażu. W dniu zabiegu skóra powinna zostać ponownie oczyszczona, a pacjent nie powinien mieć założonej biżuterii ani soczewek kontaktowych. Bezpośrednio przed wykonaniem peelingu skórę należy dokładnie odtłuścić. Celem tego etapu jest usunięcie pozostałości kosmetyków, nadmiaru sebum oraz innych zanieczyszczeń powierzchniowych, które mogłyby zaburzyć równomierną penetrację substancji złuszczającej.

Pacjent poddawany zabiegowi peelingu chemicznego twarzy powinien być ułożony w pozycji leżącej na plecach, z głową uniesioną pod kątem 45°. Zadbaj także o ochronę odzieży pacjenta. Oczy pacjenta powinny pozostać zamknięte przez cały czas trwania procedury, a w razie potrzeby należy zastosować odpowiednią ochronę oczu. Włosy należy zabezpieczyć przy pomocy czepka i opaski, aby nie wchodziły w pole zabiegowe. W celu zapobiegania gromadzeniu się środka złuszczającego w zagłębieniach anatomicznych, zaleca się nałożenie wazeliny lub pasty z tlenkiem cynku na okolice: kątów bocznych oka, bruzd skrzydełek nosa, fałdów nosowo-wargowych, warg i kącików ust.

Zarządzanie bólem i stresem jest istotnym elementem opieki nad pacjentem podczas zabiegów złuszczania chemicznego. Można je osiągnąć za pomocą: środków fizycznych, takich jak chłodne kompresy i wentylatory, leków, np. paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub leków przeciwlękowych, blokady nerwów regionalnych, a w przypadku głębokich zabiegów – nawet znieczulenia ogólnego. Zazwyczaj peelingi powierzchowne nie wymagają znieczulenia, natomiast w przypadku peelingów fenolowych czasami konieczne jest zastosowanie sedacji, znieczulenia miejscowego przewodowego lub ogólnego, ze względu na głębokość i intensywność działania środka oraz potencjalny ból.

Technika nakładania środka złuszczającego zależy od rodzaju preparatu. Preparaty w formie płynnej mogą być aplikowane za pomocą: pędzla, patyczka bawełnianego, wacika lub gazy. W przypadku preparatów żelowych stosuje się zwykle drewnianą szpatułkę. Aplikację rozpoczyna się zawsze na obszarach o grubszej skórze, czyli: czoło, policzki, nos i broda – to pierwsze leczone obszary, następnie okolica ust i powiek. Środek złuszczający powinien być aplikowany ruchami ku górze, z użyciem równego, stanowczego nacisku. Należy unikać: nakładania kilku warstw na siebie (przesunięcia pędzla po tym samym miejscu), pomijania fragmentów skóry. Na obrzeżach pola zabiegowego zaleca się stosowanie techniki „feathering” – czyli delikatnego rozprowadzenia preparatu w sposób rozproszony, aby uniknąć ostrego odcięcia strefy działania (tzw. linii demarkacyjnej). W przypadku obecności głębokich zmarszczek, skórę należy lekko rozciągnąć, aby zapobiec gromadzeniu się preparatu w fałdach.

Postępowanie pozabiegowe po peelingu chemicznym,

Prawidłowe postępowanie zapewnia szybką regenerację skóry i zapobiega wystąpieniu niepożądanych powikłań. Pacjent otrzymuje pisemną informację na temat tego, czego może się spodziewać w kolejnych dniach po zabiegu, oraz szczegółowe zalecenia dotyczące pielęgnacji skóry. W szczególności informujemy pacjenta aby:

• mył twarz delikatnym środkiem oczyszczającym, niezawierającym mydła,

• unikał pocierania, drapania, zdzierania i dotykania złuszczającej się skóry (wiszące, złuszczające się fragmenty skóry można obcinać),

• stosował łagodny emolient lub krem regenerujący kilka razy dziennie, aż do zakończenia procesu złuszczania, np. Zinalfat, Cicaplast, Cicalfate.